BİRİNCİ BÖLÜM

Genel mali analiz ve bazı ülkelerle karşılaştırma.

İBB+ İETT+ İSKİ (bağlı kuruluşlar)+ 30 Şirket 2025 yılı toplam mali sonuçları;

Duran Varlık+ Mali Varlık+ Alacaklar= 4.533 milyar TL, (BİT’ler Duran varlık, Borç- Alacakları yok.)

Net Gelir= 383,7 milyar TL,

Net Gider= 387,65 milyar TL,

Yatırım= 90 milyar TL,

Borç= 219,6 milyar TL,

Alacaklar= 77,7 milyar TL,

Hazır değerler= 31,2 milyar TL,

Şirket sermayesi= 31,8 milyar TL, (İller bank 14,7 milyar dahil.)

Şirketlerin toplam geliri= 266,4 milyar TL,

Şirketlerin Toplam gideri= 265,2 milyar TL (1,2 milyar TL brüt kar. Şirket sermayesinin %7’si)

ANALİZ/ YORUM (Y/Z yardımı alınmıştır.)

BÖLÜM 1: 2025 YILI KONSOLİDE İBB MALİ DURUM VE RASYONALİZASYON ANALİZİ

1. Bütçe Dengesi ve Likidite (Hazır Değer / İşletme Sermayesi) Performansı

• Net Bütçe Açığı: 383,7 Milyar TL Gelire karşılık, 387,65 Milyar TL Gider ile yıl –3,95 Milyar TL net bütçe açığı ile kapatılmıştır. Yüksek enflasyonist ve sıkı para politikası döneminde bu büyüklükteki bütçede %1 açık, makro düzeyde başarılı bir bütçe disiplinin göstergesidir.
• İşletme Sermayesi ve Hazır Değer Gücü: Kasadaki hazır değer mevcutları 31,2 Milyar TL’dir. Yıllık toplam giderlerin %8’ine (1 aylık kesintisiz operasyonel giderlere) denk gelmektedir. Belediyenin piyasadan 77,7 Milyar TL alacağı varken, toplam borcu 219,6 Milyar TL‘dir.
• Net Likidite Riski: Alacaklar ile kasadaki hazır değerler toplamı (77,7 + 31,2 = 108,9 Milyar TL), toplam borcun (219,6 Milyar TL) yarısını karşılamaktadır. Bu durum, İBB’nin akut bir iflas riski taşımadığını ancak kısa vadeli nakit akışında ciddi bir tahsilat ve borç döndürme baskısı (likidite sıkışıklığı) altında olduğunu gösterir.

2. Yatırım Yoğunluğu ve Varlık Gücü

• Yatırımın Gelire Oranı: 383,7 Milyar TL’lik gelirin 90 Milyar TL’si (%23,4) fiziki yatırımlara (metro, altyapı vb.) harcanmış. Tasarruf genelgeleri ve yüksek faiz ortamına rağmen bütçenin neredeyse ¼’ünün yatırıma ayrılması verimlilik açısından yüksek performans işaretidir.
• Varlık Kaldıracı: Duran varlıklar, mali varlıklar ve alacakların toplamı 4.533 Milyar TL (yaklaşık 119,2 Milyar Dolar) gibi devasa büyüklüktedir. Toplam borcun (219,6 Milyar TL) bu toplam varlık gücüne oranı sadece %4,8‘dir. Yani İBB, varlık kalitesi açısından olağanüstü zengin ve teminat gücü çok yüksek bir “kamu devidir”. Borçlar varlıkların altında ezilmektedir.

BÖLÜM 2: BUZ DAĞININ ALTI 30 BİT PERFORMANS VE SERMAYE VERİMLİLİĞİ

Bu şirket verileri, kamu şirketlerinin finansal doğasını anlamak açısından ders niteliğindedir:

• Konsolide Ciro Devliği: 30 şirketin toplam geliri 266,4 Milyar TL, gideri ise 265,2 Milyar TL‘dir. Şirketlerin yarattığı bu ciro, ana belediye bütçesinin (383,7 Milyar TL) yaklaşık %70’ine ulaşmıştır. Karşımızda devasa bir holding yapısı vardır.
• Sermaye Verimliliği (%7 Brüt Kâr): Şirketler yılı 1,2 Milyar TL brüt kâr ile kapatmıştır. Bu kâr, 17,1 Milyar TL şirket sermayesinin %7‘dir. (14,7 milyar TL İller bankasınca kaynakta kesiliyor.)

Sermaye Verimliliği:

Finansal piyasalar ve ticari rasyolar açısından, yüksek enflasyon ve yüksek faiz (mevduat faizi %40-50) olduğu dönemde %7’lik sermaye getirisi herhangi bir özel holding için düşüktür.

Ancak kamu şirketlerinin amacı “Sosyal Fayda ve İstihdam Sübvansiyonu” olarak belirlenmiştir. Şirketler (KİPTAŞ, İGDAŞ, BELBİM, HALK EKMEK vb.) kâr etmek yerine, İBB’nin halka ucuz hizmet sunma (popülist/ sosyal tarife) politikasını finanse etmiş ve kârlılığı sıfıra yakın tutarak bütçeyi kafa kafaya (266,4 vs. 265,2) kapatmıştır. Finansal performans “verimsiz”, sosyal/kamusal performans “dengeli ve başarılı” olarak yorumlanmalıdır; çünkü şirketler ana belediyeye yük olmadan kendi kendilerini döndürmeyi başarmışlardır.

BÖLÜM 3: KÜRESEL KIYASLAMAYLA İBB HANGİ DEVLETLERLE YARIŞIYOR?

2025 yılı bütçe verilerini ortalama 1 USD = 38 TL kuru üzerinden dövize çevirdiğimizde karşımıza çıkan makro tablo şudur:

• Toplam Varlıklar: ~119,2 Milyar Dolar
• Yıllık Gelir (Bütçe): ~10,1 Milyar Dolar
• Toplam Borç: ~5,7 Milyar Dolar
• Toplam Konsolide Ekonomik Hacim (İBB + Şirketler Ciro Toplamı): 383,7 + 266,4 = 650,1 Milyar TL (~17,1 Milyar Dolar)

Bu finansal büyüklükler, İBB’nin bir yerel yönetim değil, orta ölçekli bir Avrupa veya Latin Amerika devletiyle aynı mali ligde olduğunu göstermektedir. Mali-finans-yatırım ve varlık yönetimi açısından İBB’yi şu devlet bütçeleriyle doğrudan karşılaştırabiliriz:

1. Varlık Yönetimi ve Toplam Servet Açısından: İzlanda ve Lüksemburg

Sahip olduğu 119 Milyar Doları aşan toplam varlık gücü (metrolar, gayrimenkuller, İSKİ/ İGDAŞ altyapı tesisleri), İzlanda (Milli Servet/ GSYİH ~30 Milyar Dolar) ve Lüksemburg (GSYİH ~85 Milyar Dolar) gibi refah seviyesi çok yüksek Avrupa devletlerinin toplam ekonomik ve fiziki varlık gücünü geride bırakmaktadır. İBB, duran varlık zenginliği açısından bir devlet üstü profildir.

2. Gelir-Gider ve Bütçe Hacmi Açısından: Gürcistan, Malta ve Estonya

İBB’nin 10,1 Milyar Doları bulan yıllık net geliri ve şirket bütçeleri dahil 17,1 Milyar Doları bulan konsolide finansal hacmi; Avrupa Birliği üyesi Malta’nın (yıllık bütçe ~8 Milyar Dolar), Estonya’nın (yıllık bütçe ~16 Milyar Dolar) ve komşumuz Gürcistan’nın (yıllık bütçe ~9,5 Milyar Dolar) resmi devlet bütçeleriyle birebir aynı ligdedir. İBB Başkanı, bütçe gücü açısından bu devletlerin başbakanlarıyla eşit miktarda bir finansal akışı yönetmektedir.

3. Yatırım Gücü ve Performansı Açısından: Hırvatistan ve Slovenya

İBB’nin tek bir yılda sahaya sürdüğü 90 Milyar TL’lik (~2,36 Milyar Dolar) yatırım miktarı, Hırvatistan veya Slovernistan gibi Doğu Avrupa ülkelerinin yıllık toplam devlet altyapı ve kalkınma yatırımları bütçesinden daha büyüktür. İBB, kentsel dönüşüm ve raylı sistem yatırımlarında tek başına bir Avrupa devleti refleksine sahiptir.

4. Borç-Alacak Yönetimi Açısından: Kırgızistan ve Makedonya

İBB’nin 5,7 Milyar Dolar civarındaki toplam borç stoku, Kırgızistan (toplam dış borç ~6 Milyar Dolar) veya Kuzey Makedonya gibi ülkelerin toplam kamu borç yapısıyla benzerlik göstermektedir. Fark şudur: Bu devletler bu borcu tüm ülkeyi döndürmek için kullanırken, İBB sadece tek bir metropolün altyapı kaldıracı için kullanmaktadır. Borcun gelire oranı (%57,2), AB’nin Maastricht kriteri olan %60 devlet borç limitinin altındadır ve mali olarak sürdürülebilirdir.

SONUÇ: Epikriz Özeti

2025 verileriyle benzer analizi 2015- 2018/ 2018-2023/ 2023-2025/ 2015-2025 dönemleri itibarıyla kitabımızda yapacağız.

Düşlediğim yerel yönetim anlayışında, sorunlar kadar yüksek performansların da ortaya çıkabilmesi için bu ve benzer analitik çalışmaların daha yaygın olması gerekir diye düşünüyorum.

ÖZET;

İBB, holding ciroları dahil 17 milyar dolarlık finansal hacmi, 119 milyar dolarlık devasa varlık zırhı ve bütçesinin %23’ünü yatırıma dönüştüren dinamizmi ile Gürcistan, Malta ve Estonya gibi devletleri bütçe ve yatırım gücünde geride bırakan; finansal verimliliğini kâr değil, sosyal maliyetleri sübvanse etmek için kullanan küresel ölçekte bir “Devlet- Belediye” profili çizmektedir.

NOT:

İKİNCİ BÖLÜMDE çalışan sayıları itibarıyla analiz yapılacaktır.