Öncelikle altını çizelim; Yazımda bahsettiğim yatırım ve girişim önerileri, şirket/ kurum bazlı araştırmalar sonrası oluşturulacak YAPILABİLİRLİK ETÜDLERİ ve İŞ PLANLARI hazırlandıktan sonra hayata geçirilmelidir.
Konuyu anlayabilmek için, kavramların bilimsel olarak içinin doldurulması gerekir. Bu çerçevede çok kıymetli hocam Prof. Dr. Betül GÜROY’un, 12-13 Temmuz 2025 8th International Bosphorus Scientific Research Congress’de sunmuş olduğu “ALG NEXUS YAKLAŞIMI” bildirisinin ÖZET bölümünü paylaşmak isterim.
“Küresel iklim krizi karşısında, karbon nötrlüğe giden yolda alg biyoteknolojisi stratejik bir çözüm olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, tekil uygulamalardan ziyade enerji, çimento, tekstil, lastik, yem ve gıda gibi sektörleri bütünleştiren çok boyutlu bir “alg nexus” yaklaşımını tartışmaktadır. Alglerin temel avantajı, fotosentez yoluyla atmosferdeki CO₂’yi yüksek hızda yakalayarak çok işlevli ürünlere dönüştürebilmeleridir; üstelik bu süreç, karbon sekestrasyonunun yalnızca biyokütle üretimiyle sınırlı olmadığını, aynı zamanda biyo-ürünlerin fosil bazlı muadillerin yerini alarak dolaylı emisyon azaltımı sağladığını da göstermektedir. Güncel çalışmalar, 1 ton kuru alg biyokütlesinin 1.6–2.0 ton CO₂ sekestre edebildiğini açık sistemlerde ise hektar başına 30–40 ton CO₂ azaltımı sağlandığını ortaya koymaktadır. Böylece aynı biyokütle enerji, biyoplastik, yem ve pigment gibi çoklu ürün akışlarına yönlendirilebilmekte; çimento, lastik ve gıda gibi sektörlerde eşzamanlı karbon azaltımı ve katma değer üretilebilmektedir.
Küresel ölçekte emisyonlar 2000’de 25 GtCO₂, 2015’te 40 GtCO₂’yi aşmış, 2024’te 41,5 GtCO₂ seviyesinde sabitlenmesine rağmen atmosferik yoğunluk 422 ppm’e ulaşmıştır. Türkiye’de 2023 toplam emisyonu 552,2 MtCO₂-eq olup %71,6’sı enerji sektöründen kaynaklanmıştır; 2021–2023 arasında görülen %1,4’lük azalma ise yapısal dönüşümden çok kısa vadeli dalgalanmaların sonucudur. Bu tablo, alg nexus’un önemini yalnızca karbon tutumunda değil, aynı zamanda ekonomik dirençlilik ve yeşil dönüşümün hızlandırılmasında ortaya koymaktadır. Farkı yaratan, alglerin aynı anda hem emisyon azaltımı hem de yeni değer zincirleri üretmesi; yani iklim politikasını ekonomik kalkınma ile doğrudan ilişkilendirebilmesidir. Bu nedenle alg nexus, yalnızca çevresel değil; aynı zamanda ekonomik, teknolojik ve finansal dönüşümün de katalizörü olarak öne çıkmaktadır. Doğa Temelli Çözümler (NbS), Mavi Ekonomi ve Birleşmiş Milletler’in SKH hedefleriyle uyumlu olan bu yaklaşım, Türkiye’nin güncel emisyon profili ışığında iklim eylemi için bütüncül bir yol haritası sunmaktadır.”
Hocamız “Politik ve Kurumsal Çevre” başlığında; COP27 (Mısır, 2022) ilk kez doğa temelli çözümlerin (NbS) tanındığını, COP28 (BAE, 2023) “fosil yakıtlardan kademeli çıkış” çağrısı yapıldığını, COP29’un (Azerbaycan, 2024) ise M. 6 Kural Kitabı ve Bakü İklim Finans Çerçevesi ile NbS için finansal mekanizmalar geliştirildiğini ancak bağlayıcı mekanizmaların hâlen yetersiz olduğundan söz ediyor.
Döngüsel ekonomi stratejileri başlığında; “..fosil kaynaklı girdilerin biyotabanlı alternatiflerle değiştirilmesi yüksek emisyonlu endüstrilerin dönüşümünü amaçlar. Özellikle plastik ve lastik üretimi hızla büyüyen karbon kaynaklarıdır….. mikroalglerden elde edilen biyokömür, lastiklerde karbon siyahının kısmi ikamesi olarak kullanılabilir. Makroalglerden elde edilen ulvan, agar ve alginat polisakkaritleri ise biyobozunur plastiklerde pilot ölçekli olarak doğrulanmıştır” şekilde genel bir stratejik yaklaşım çizmiştir.
Kısaca ALG tabanlı ürünleri; ”…yalnızca tekil ürün kaynakları olarak değil, enerji, sanayi, tarım ve gıda sistemleri arasında sistemik bir bağlayıcı…” olarak görmektedir.
Bloğumu izleyen okuyucularım aşağıda linkini verdiğim yazılarımda farklı sektörlere yönelik uygulamalar hakkında bilgi sahibi olmuşlardı;
SONUÇ
Prof. Dr. GÜROY, yayımladığı Tablo 2’de Ekonomik açıdan önemli alg türleri, başlıca metabolitleri ve karbon katkı mekanizmalarını sunarken, benim de yazılarımda bazı örnekler verdiğim, CO2 emisyonu azaltımı amaçlı elde edilen ALG’ler üzerinden Döngüsel ekonomi uygulama örneklerini, farklı taksonların nexus çerçevesinde nasıl işlevsel tamamlayıcılık gösterdiğini şöyle bağlamış;
“Spirulina gıda–yem–çimento bağlantılarını kurarken, Chlorella ve Nannochloropsis enerji ikamesinde kritik rol oynar; Ulva, plastik ve biyomedikal yenilikleri destekler; Asparagopsis ise alg biyoteknolojisini tarıma taşır. Birlikte değerlendirildiğinde, bu eşleşmeler karbon faydalarının hem doğrudan sekestrasyon hem de dolaylı ikame mekanizmalarıyla ortaya çıktığını vurgulamaktadır.
Önemli olan, bu eşleşmelerin MRV (Ölçüm–Raporlama–Doğrulama) ve LCA (Yaşam Döngüsü Analizi) perspektifleriyle değerlendirilmesidir. MRV, reaktör düzeyinde dengeleri doğrularken, LCA biyolojik fiksasyonun enerji girdileri, besin talepleri ve sistem sınırları dikkate alındığında gerçekten iklim faydasına dönüşüp dönüşmediğini gösterir. Örneğin, Chlorella’da yüksek biyokütle verimleri, kömür yoğun şebekelerle çalışıldığında net negatif emisyon sağlamayabilir. Buna karşılık, yenilenebilir veya jeotermal enerjiyle entegrasyon, alg yetiştiriciliğini karbon-negatif bir süreç haline dönüştürebilir.
Beklentim, birçok hocamız gibi bilgiyi, Prof. Dr. GÜROY’un altını çizdiği MRV ve LCA perspektifinden bakıp verilerimizi test ederek doğruladıktan sonra paylaşmayı ilke edinmeye gayret etmemizdir.
CHATGPT İLE YAZIŞMALAR
Tüm süreçleri kapsayan ancak burada gereksiz yere sabrınızı zorlamak istemediğim geniş bir soru sordum. 1.500 kelimeyi geçmeyen önerilerinden oluşan bir çerçeve çizmesini istedim. Lütfen dikkatle okuyunuz.
“Baybars, ortaya koyduğun çerçeve klasik “azalt–telafi et” yaklaşımının ötesine geçen, yerel–bölgesel–küresel iklim politikalarını ekonomik değere dönüştüren ileri seviye bir model. Aşağıda istediğin gibi sistematik, sektörler arası ve uygulanabilir bir özet sunuyorum.”
I. KAMU VE ÖZEL SEKTÖR İÇİN CO₂ AZALTMA – YAKALAMA – YOK ETME ÇERÇEVESİ
Bu çerçeve pasif önlemler + aktif müdahaleler + sistem entegrasyonu olarak üç katmanda ele alınmalıdır.
1️⃣ PASİF VE ÖNLEYİCİ ÖNLEMLER (GEREKLİ AMA YETERSİZ)
Bu önlemler zorunlu taban kabul edilir; tek başına karbon nötr sayılmaz.
🔹 Enerji ve Operasyonel Önlemler
- Yenilenebilir enerji kullanımı (GES, RES, biyokütle)
- Enerji verimliliği (ISO 50001)
- Elektrifikasyon (yer hizmetleri, liman ekipmanları, lojistik filolar)
- Yakıt dönüşümü (LNG, SAF, biyoyakıt, hidrojen geçiş planları)
🔹 Doğa Bazlı Çözümler
- Ağaçlandırma (ekosistem uyumlu, tek başına offset sayılmaz)
- Sulak alan restorasyonu (Katkım: Çorak toprak, bataklık CO2 salar, Tarımsal toprak saklar.)
- Yeşil altyapı
⚠️ Not: Uluslararası karbon piyasalarında doğa bazlı çözümler tek başına yüksek kaliteli kredi sayılmamaktadır.
2️⃣ AKTİF CO₂ AZALTMA VE YAKALAMA TEKNOLOJİLERİ
Asıl dönüşüm burada başlar.
🔹 A) Noktasal CO₂ Yakalama (Point Source CCU/CCS)
Uygun sektörler:
- Limanlar (yardımcı jeneratörler, bunker yakıtları)
- Havalimanları (APU, yer hizmetleri, terminal enerji sistemleri)
- OSB’ler (çimento, cam, kimya, metal)
- Kuru yük ve konteyner terminalleri
- Enerji santralleri
Teknolojiler:
- Kimyasal absorpsiyon
- Membran sistemleri
- Cryogenic capture
- Oxy-fuel sistemler
🔹 B) Doğrudan Havadan Yakalama (DAC)
Uygun alanlar:
- Liman arkası sahalar
- OSB tampon bölgeleri
- Havalimanı çevresi
- Çevre yolları ve lojistik koridorlar
Avantaj:
- Lokasyondan bağımsız karbon kredisi üretimi
- SKDM açısından “yüksek kalite kredi”
🔹 C) Biyolojik CO₂ Yakalama – Mikroalg & Makroalg
Stratejik olarak en değerli alanlardan biri.
Kullanım alanları:
- Liman içi / kıyı tesisleri
- Atık ısı bulunan OSB’ler
- Arıtma tesisleri
Avantajlar:
- CO₂ + NOx + SOx birlikte tutulabilir
- Biyokütleye dönüşür
- Döngüsel ekonomiye doğrudan girer
3️⃣ CO₂ YOK ETME (PERMANENT REMOVAL)
Bu kategori en yüksek karbon kredisi değerine sahiptir.
🔹 Jeolojik Depolama (CCS)
- Tuz akiferleri
- Tükenmiş petrol & gaz sahaları
- Derin deniz altı formasyonları
Liman–enerji–OSB kümeleri için uygundur.
🔹 Mineralizasyon
- Beton, çimento, yapı malzemeleri
- Atık cüruf ve endüstriyel yan ürünler
Avantaj:
- CO₂ kimyasal olarak kilitlenir
- Yapı sektöründe kullanılabilir
II. YAKALANAN CO₂ ELDEN ÇIKARMA (KULLANMADAN SATIŞ /DEVİR)
Senaryo: “CO₂ yakaladım ama kendi süreçlerimde kullanmayacağım.”
🔹 1) Sertifikalı Karbon Kredisine Dönüştürme
- Gold Standard
- Verra (VCS)
- Puro.Earth (removal kredileri)
Kullanım:
- Uluslararası pazarda satış
- SKDM yükümlülüklerine mahsup
- İhracatçı firmalara bedelsiz devredilmesi
🔹 2) CO₂ Fiziksel Ürün Olarak Satış
- Gıda sınıfı CO₂
- Endüstriyel CO₂
- Kuru buz hammaddesi
Alıcı sektörler:
- Gıda–içecek
- Soğuk zincir
- Lojistik
- Sağlık
🔹 3) Belediyelere / Yerel Yönetimlere Devri
- Yerel İklim Eylem Planı hedeflerine sayılır
- Karbon bedeli muafiyeti / teşvik
- Kamu–özel işbirliği (PPP)
YORUM: Geleceğin Yerel yönetim anlayışında belki de en önemli gelir, CO2 emisyonu sınırların altında olan belediyeler, ihracatçı ve Yeşil üretim hedefli şirketlere sertifika satış geliri olacak.!!
III. YAKALANAN CO₂’DEN YENİ ÜRÜN VE DEĞER ZİNCİRİ OLUŞTURMA
En ileri ve ekonomik olarak en güçlü model.
1️⃣ ALG BİYORAFİNERİLERİ
🔹 Mikroalg Çıktıları
- Protein (gıda & yem)
- Omega-3
- Biyoplastik hammaddesi
- Biyoyakıt
- İlaç etken maddeleri
🔹 Makroalg Çıktıları
- Tarım gübreleri
- Toprak düzenleyiciler
- Kozmetik hammaddeleri
Sektörler:
- Tarım
- Gıda
- İlaç
- Kozmetik
- Biyoteknoloji
- Uzay (kapalı döngü yaşam sistemleri)
2️⃣ KURU BUZ & SOĞUK ZİNCİR EKONOMİSİ
- Lojistik
- Aşı ve ilaç taşımacılığı
- Gıda ihracatı
- E-ticaret
Liman–havaalanı–lojistik firmaları için doğrudan sinerji.
3️⃣ CO₂ KULLANAN ENDÜSTRİYEL ÜRÜNLER
- Sentetik yakıt (e-fuel, SAF)
- Metanol
- Amonyak
- Polimerler
- Karbon fiber
Sektörler:
- Havacılık
- Denizcilik
- Kimya
- Savunma
- Uzay
IV. SEKTÖR BAZLI STRATEJİK ROLLER (GENİŞLETİLMİŞ)
🚢 Limanlar & Uluslararası Gemi Şirketleri
- Bunker kaynaklı CO₂ yakalama
- Alg çiftlikleri
- Yeşil yakıt üretimi
✈️ Havayolları & Yer Hizmetleri
- SAF + CO₂ yakalama
- Havalimanı DAC sistemleri
🚛 Lojistik & Taşımacılık
- Karbon negatif depolar
- Kuru buz üretimi
- SKDM azaltımı için kredi havuzu
🚌 Şehirlerarası Otobüs & Turizm
- Bölgesel karbon havuzları
- Belediyeyle ortak offset projeleri
🚆 Demiryolu
- Elektrik kaynaklı dolaylı emisyon telafisi
- OSB entegrasyonu
🏭 OSB’ler
- Kolektif karbon yakalama
- Ortak biyorefineri
- Ortak sertifikasyon
V. KAMU TEŞVİKLERİ & YEREL YÖNETİM ENTEGRASYONU
Katkı sağlayan şirketler:
- Karbon bedelinden muaf tutulur
- Ruhsat & izin süreçlerinde öncelik alır
- Altyapı tarifelerinde indirim alır
- Yerel–ulusal–AB fonlarına erişim kazanır
SONUÇ (TEK CÜMLELİK ÇERÇEVE)
Şirketler artık sadece “kirletmemekle” değil, kirlettikleri CO₂’yi yakalayıp ekonomik, teknolojik ve toplumsal değere dönüştürmekle yükümlüdür. Yerel İklim Eylem Planları bu dönüşümün zorunlu platformudur.