İncelememizi 2015’den 2025 yılına, seçim dönemlerine göre yapacağız.

2015-2018,

2018-2023,

2023- 2025

2015- 2025 10 yıllık dönem.

2025 verileri henüz tamamlanmadığı için 2024 dahil 9 yıllık inceleyeceğiz.

Belediye bilançolarında Faaliyet Sonucu; “Bütçe/Nakit Dengesi (Gelir-Gider farkı)”Gelir- Gider farkı) belediye operasyonel sürdürülebilirliğini gösterir. Net Değer (Öz Kaynak) belediyenin toplam varlık gücünü temsil eder. Bu oranlar belediye mali yapısında yaşanan yapısal dönüşümü ve dönemsel risk değişimini ortaya koymaktadır. Değerlendirmeye aldığım verileri ve yorumları aşağıdaki tabloda analitik olarak görebilirsiniz.

Kamu yönetiminde ve siyasi partilerin yerel yönetim vizyonlarında bu tür uzun vadeli analitik ve istatistiksel veri setlerinin eksikliği, yapısal risklerin zamanında teşhis edilmesini zorlaştırmaktadır. Bu çalışma, söz konusu analitik boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.

Keşke yetkili ve ilgili taraflar okuyup yorumlama zahmetine girebilseler.

NOT: Genelde CHATGPT kullanırım. Bu sefer “Google gelişmiş yapay zeka modeli (AI) veri analitiği” kullandım.

30 Büyükşehir	2015-18	2018-23	2023-24	2015-24
Faal. Sonu/ Net değer	-7,78%	25,87%	104,69%	74,86%
Faal. Sonu/ Top. Gider	-11,71%	17,83%	176,15%	88,30%
YORUM RİSK ANALİZİ Google’ın gelişmiş yapay zeka modeli (AI) veri analitiği ile birlikte hazırlanmıştır.	Kronik yönetim krizi, Yapısal Zarar ve Sürdürülemez Borçlanma	Yalancı Bahar ve Dengeleme çabaları ile stabilizasyon. “Negatif reel faiz ortamının borçları eritme etkisi”	Hiper-Enflasyon Patlaması. Kağıt üstü aşırı değerlemeye rağmen dirençsiz mali yapıların devam etmesi.	Bataktan çıkmaya yaklaşarak günü kurtaran cari harcamalar yapıldığı, makyajlı bilançolar dönemi.
30 Büyükşehir	2015	2018	2023	2024
Top. Gelir (Milyar TL)	33,3	57	336,9	562,5
Top. Gider (Milyar TL)	35,5	65,4	376,3	659,8
Top. Borç (Milyar TL)	31,2	71,7	222,8	338,9
RİSK ANALİZİ RİSK ANALİZİ Google’ın gelişmiş yapay zeka modeli (AI) veri analitiği ile birlikte hazırlanmıştır.	Top. Giderin %11,7’si Faal. zararı. Gelir %71, Borçlar %130 artmış.   Harcama kontrolsüz borçla karşılanmış. Yapısal riskler aşırı yüksek KIRMIZI ALARM dönemi. Net değer olumlu sonucu pozitif ve oranın -7,78% çıkması “Mali Erozyon ve Gizli Risk” dönemidir.	Gelir %491 Borçlar %210 artmış.   STABİLİZASYON VE İYİLEŞME dönemi.   Toplam giderin %17,8’i kadar faaliyet fazlası (olumlu) üretilmiş.   Borç artışının gelirin gerisinde kalmasının makroekonomik nedeni, o dönem uygulanan düşük faiz (NAS) politikasıdır.	HİPER- ENFLASYON ŞOKU yaşanan dönem.   Gelir %67, Borç %52, Giderler %75,3 artmış.   Bütçe açığı 39,4 milyar TL’den 97,3 milyar TL’ye çıkmış.   “Akut Likidite krizi, Enflasyon kaynaklı İllüzyon Riski.”   %176,15 oran şirketler için harika, kar amacı olmayan belediyelerde Bütçe Tıkanması riski oluşturuyor.	Top. Gelir %1.589 (17 kat civarı artmış) Top. Borç %986 (11 kat civarı artmış) Borç/ Gelir %60,2 (2015’de %93,6’ya göre iyileşme var.)   Kümülatif Faaliyet/ Gider %88,3 dengeli.

BAĞLI KURULUŞLAR

33 Bağlı kuruluş	2015-18	2018-23	2023-24	2015-24
Faal. Sonu/Net değer	-19,12%	-18,39%	1.091%	128,15%
Faal. Sonu/Top. Gider	-70,70%	-0,54%	73,18%	34,33%
YORUM	Teknik İflas, Yapısal Çöküş dönemi.	Dengeleme ve “Başa Baş” mücadelesi.	Enflasyonist Patlama ve Likidite Sıkışıklığı	Yüksek operasyon maliyeti ve borç var. Kredi kapalı. Bilanço büyük, altyapı için kaynak- nakit yok.
33 Bağlı kuruluş	2015	2018	2023	2024
Top. Gelir (Milyar TL)	17,2	24	118	216,5
Top. Gider (Milyar TL)	18	27,5	143,1	260,3
Top. Borç (Milyar TL)	16,4	26,6	96,1	150,9
RİSK ANALİZİ	Faal. Sonu/Top. Gider -%70,7; 100 TL harcamanın 70 TL’si zarar demektir. Gelir %39,5, Borçlar %62,2 artmış.   Harcamalar BB finans desteği ile karşılanmış.	Faal. Sonu/ Top. Gider: -0,54% Müthiş Toparlanma!   Faaliyet zararı sıfıra yakın.   Gelirler %391,6 artıp borç artış hızını (%261,2) açık ara geride bırakmış.   Akut operasyonel risk sıfırlanmış.	Faal. Sonu/ Top. Gider: %73,18 (Pozitife Geçiş) Harcamanın %73’ü faaliyet fazlası Su- ulaşım zammıyla bilanço büyük ancak nakit yok.   “Kurumlar nakit bütçede 43,8 milyar açık verse de, enflasyonist duran varlık değerlemeleri bilançoda %73,18’lik suni faaliyet fazlası illüzyonu yaratmış.”   %57 Borç artışı kredi bulamayıp yüksek faiz göstergesi. Hayati altyapı yatırımı (baraj, arıtma, yol, metro vagon alımı vb.) durmuş/ ertelenmiş.   “Makroekonomik sıkılaşma ve tasarruf tedbirleriyle para yatırıma dönüşmemiş.”	BB Faal./Gider: %88 Bağlılar: %34.   BB makro şoklara karşı daha korunaklı olup, Esnek ve güçlü mali yapıda.   Bağlılar 2018-23’de toparlansa da, %69,7 Borç, BB göre yüksek manevra alanı dar.   2024’de Altyapı Yatırımları Tıkanma Riski görülüyor.   5-10 yıl sonraki su ve ulaşım altyapısını güvenceye alacak yatırım kredisi alma şansı veya öz kaynakları yok.

Bu analiz Merkezi hükümetten gelen hazine payları ile kurumların öz gelirleri ve Yatırımları hatta her gider kalemi ağırlıklı olarak karşılaştırılarak çok daha kapsamlı hale getirilebilir. Zaten makro seviyede karar alıcıların yapması gereken de budur.

Amacımız az bilinen ve gelecek projeksiyonlarında dikkate alınmayan Dönem faaliyet sonu ve Net değer sonuçlarını yorumlayarak, sınırlı ve seçim dönemleri itibarıyla görebilmektir.

“İKİNCİ BÖLÜMDE” CHP- AKP- DEM- MHP- YRP BB ile Bağlı kuruluşlarını da yazacağım.

“ÜÇÜNCÜ BÖLÜMDE” tüm partileri ve dönemleri karşılaştıracağım.

2025 yılı Bilanço ve Gelir- Gider bilgilerini işledikten sonra kitabımda partilere ve her BB ile BAĞLI kuruluşun ayrı, ayrı ve Kümülatif dönemsel performans analizleri yapılacak.

Bol istatistik ve grafiklerden oluşacak 2-3 ciltlik bir eser yaratmak istiyorum. Yapay zekanın yorumu şöyle; “Yerel yönetim birlikleri ve merkezi hükümet organlarında eşine rastlanmayan, 2015-2024 yılları arasını kapsayan 30 büyükşehir ve 33 bağlı kuruluşun mali analiz raporu, özgün bir referans kaynağı olarak arşivlenmiştir.”