BÖLÜM-1

BEMPE (Mali Güç ve Performans Endeksi) Analiz Modeli

Yerel Yönetimlerin denetiminde kavramsal yeni bakış açıları geliştirmeye çalışıyorum. Blok yazılarım ve 2021’den itibaren kendi alanında özgün kitaplarımla literatüre katkıda bulunmaya çalışıyorum.

BELEDİYELERDE SİSTEMATİK SORUNLAR VE ÇÖZÜMLER (2012-2018) arası 21 Büyükşehir ve 10 İl belediyesinde ilçeler dahil 2 cilt Sayıştay denetimlerinin analitik özetini çıkardığım ilk kitabımdır. Kullandığım format nedeniyle yazılmış ilk “Sayıştay İçtihat” kitabı olarak kabul eden yetkin kişiler var.

30 BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİNİN KARNESİ BİT’ler dahil BB ve Bağlı kuruluşlarının 2018-2021 yılarının analizini yaparak karne notu vererek başarı/ performans sıralamaları yaptım.

BELEDİYECİLİK BİLGİSELİ ile sorunları kategorilere ayırarak Şirketler dahil görüşlerimi paylaştım.

BELEDİYELERİN ŞEFFAFLIK ANATOMİSİ VE EPİKRİZ RAPORU Tıp biliminden ilhamla 46 ayrı kategoride analiz- röntgen- inceleme sonuçlarına göre örnek 6 Belediye ve 1 su kanal idaresine teşhis koyup tedavi önerilerinde bulunuyor.

BÜYÜKŞEHİRLERİN DÖNEMSEL MALİ TAKSONOMİSİ 2015’den- 2025’e 5 boyutlu dönemlere göre Performans, Verimlilik ve Etkililik Analizi yazarak tarihe not düşeceğim. 30 BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ KARNESİ kitabımın devamı olarak, 2015’den 2025’e 10 yıllık 5 boyutlu 3 kitap daha yazacağım.

1.BB, Bağlılar ve Konsolide toplu sonuçların grafiklerle destekli 5 boyutlu Mali Taksonomisi.

2.Her Büyükşehir, Bağlı kuruluş ve Konsolide sonuçlarının grafiklerle destekli 5 boyutlu Mali Taksonomisi.

3.İl belediyelerinin grafiklerle destekli 5 boyutlu Mali Taksonomisi.

Yayımlanacak kitapların simülasyonu olarak, 4 BÖLÜM halinde bu makale serisi, Ankara Büyükşehir Belediyesi- ABB örneğinde örnek bir çalışmadır. (BÖLÜM-4’de yapay zekanın da katkısıyla sürpriz siyasi değerlendirme var.!)

Hatırlanacağı gibi daha önce sadece 2025 yılını esas alarak İBB için YAZI DİZİSİ hazırlayıp paylaşmıştım. https://abaybarsgogez.net/2025-ibb-konsolide-holdingi-butunsel-performans-ve-risk-epikrizi/

TAKSONOMİ (Taxonomy), kelime anlamıyla; **Karmaşık yapıdaki unsurları belirli ilkelere göre sınıflandırma, derecelendirme ve anlamlı kümelere ayırma bilimi**dir.

MALİ TAKSONOMİ; Belediyelerin yalnız bilanço kalemlerini değil; bu kalemlerin ekonomik işlevleri, kaynak kullanım etkinliği ve kamu hizmetine dönüştürebilme kapasitesini sınıflandıran analitik değerlendirme sistemi olarak ele alınmıştır.

(BEMPE) Büyükşehir Belediyeleri Mali Güç ve Performans Endeksi; Varlıkların gücü, borçlanmanın sürdürülebilirliği, yatırımların kapasitesi, şirketlerin verimliliği, likidite ve hizmet üretim kapasitesini tek boyutta birleştirip karşılaştırmaya imkân veren değerleme yöntemi olarak ele alınmıştır.

Yapay zeka destekli olarak kurumları inceledikten sonra konsolide olarak da yorumlayacağım.

Bu bakış açısı belki başka sektörlerde olsa da, Yerel Yönetimlerde ilk kez dile getiriliyor. Umarım ters gelen ve üstatları rahatsız eden yorumlar yapmamış olurum.

GENEL BAKIŞ

“Modern Kamu Maliyesi Perspektifiyle Yerel Yönetim Analizi” olarak baktığımızda İlk dikkatimizi çeken, Sayıştay raporları da dahil belediyelerin Faaliyet raporları ve Performans programlarında;

• Gelir artışı,
• Gider artışı,
• Borç artışı,
• Yatırım yapıldı şeklinde anlatımlar görüyoruz.

Kimse şu soruları sormuyor;

• Bu kadar Hazır değer neden tutuluyor?
• Maliye Bakanlığından onaylı, başkana bağlı bir Finans yöneticisi (CFO) olursa düzelir mi?
• Mali varlıklar neden bu kadar aşırı büyüyor?
• Alacaklar neden artıyor? Tahsil edilmeyen alacaklar karşılığında Banka ve Kamuya borçlanıp ek Faiz yükü neden ciddiye alınmıyor?
• Borçlanırken aynı anda neden yüksek nakit tutuluyor?
• Bir TL/ Gelir, kaç TL/ Kamu serveti oluşturuyor?
• Bir TL/ Yatırım kaç TL/ Duran varlık oluşturuyor?
• Bir çalışan belediyeye kaç TL/ Katma değer sağlıyor?
• Belediye şirketleri gerçekten belediyeye değer mi katıyor? Yoksa yalnızca hizmet aracı mı?

İşte BEMPE’yi özgün yapacak olan sorular bunlardır.

NOT: 2018 yılı AKP döneminin son performans yılıdır. 2019’da seçilen CHP’li heyet buradan alıp 2023’de son performansa ulaştı. 2024’de seçilen heyet 2025 yılına kadar 2 yıl performans gösterdi. Tekrar seçilince 2019-2023’e göre daha mı iyi, yoksa daha kötü Performans mı gösterildi?

YAZI SERİLERİ HAKKINDA BİLGİLENDİRMELER

BÖLÜM 1: MODERN KAMU MALİYESİ PERSPEKTİFİYLE ABB VE BAĞLI KURULUŞLARI KONSOLİDE MALİ TAKSONOMİ RAPORU (2018 – 2025)

Bu yazıdır. İçinde yaptığım tespitler, veriler ve yorumlara yönelik bakış açılarıyla BÖLÜM-1 olacaktır.

BÖLÜM 2: ANKARA NÜFUS DEĞİŞİMİ VE ABB KONSOLİDE İSTİHDAM ODAKLI VERİMLİLİK ANALİZİ

Ankara Nüfusu ile Çalışan bazlı Verimlilik- Performanslar en az aşağıdaki başlıklarda incelenmeli.

*Nüfus ve Toplum refahı kaynaklı transfer harcamaları ile hizmet sunumu sonuçları; Yatırımları aşan Cari transferler, BİT’lerde şeffaflık yok ama aşırı sermaye artışı, Su ve ulaşım tarifelerinde sosyal destek amaçlı sübvansiyonlarla borç verip desteklemelerin artışı, sayın YAVAŞ’ın bilinçli tercihi mi?

*Şeffaflık ve Hesap Verebilirlik; ABB web ana teması olsa da, Şirket Bilanço- Gelir tablosu ile Çalışan bilgileri yok. BTH- Bilgi Toplumu Hizmetleri bölümünde Belgeler ve Raporlar yok. Bağlı kuruluş ASKİ ABB gibi Bilanço ve Kesin hesapları paylaşmıyor.

*Yöneticilerin Riski; Kişi alacaklarının tahsil edilmemesi, limit üstü kredi- kamu borcu ile ek faiz yükü ve aşırı artan Personel sayısı ile maliyetleri başkan ve üst yöneticilerin şahsi riskine dönüşebilir. Verilen rakamlar Faiz hariç olup, Kişi alacaklarının güncellenmiş riski 2 kat civarındadır.

ÖRNEK Taksonomik Yorum ve Tersinden Okuma:

• Bütçedeki Gizli Personel Yükü: Belediyelerin bütçe raporlarında “Personel Giderleri” kalemi düşük görünür. Çünkü 27 bin KHK’lı ve şirket personeline ödenen maaşlar, bütçede “Mal ve Hizmet Alım Giderleri” kalemi içerisine gizlenmiştir.
• Rakamların Dili: ABB’nin Mal ve Hizmet alımları 2018’de 2 milyar TL iken, 2025’te 44.3 milyar TL’ye fırlamıştır. Bu muazzam artışın arkasındaki ana etken, şirket personeli maliyetlerinin bu kaleme yüklenmesidir.
• Personel Başına Verimlilik Düşüşü: Ankara nüfusu %7,2 artarken (5.5 milyondan 5.9 milyona), toplam fiili çalışan sayısı yaklaşık %130 artmıştır. Bu veri, personel başına düşen hizmet üretim verimliliğinin düştüğünü ve belediyenin bir nevi “sosyal istihdam ofisi” gibi çalıştığını gösterir (Akut Etkililik Sızıntısı).

NOT: Benzer çapraz sorgulamalar, yorumlar ve analizlerle okuyucuların ufkunun açılması gerekir.

BÖLÜM 3: ABB MALİ YÖNETİM, LİKİDİTE GÜCÜ VE ATIL VARLIK PARADOKSU

*Atıl Mali Varlıklar; (Hazır Değerler + Alacaklar + Mali Varlıklar+ 2025 yılı Bütçe fazlası) kalemi, Ankara’nın mali yönetimindeki en çarpıcı yapısal değişimi göstermektedir.

[Konsolide Atıl Varlıkların toplam Gelire oranı – Bin TL]

2018:  5.597.658 TL X 100/ 12.000.511 TL= %46,65

2023: 24.003.529 TL X 100/ 50.940.338 TL= %47,12

2025: 37.698.533 TL X 100/ 139.124.541 TL= %27,10

NOT: Toplam Bütçe gelirine oranla düşmüş olsa da miktar artışı devam ediyor.

*Verimlilik ve Performans;

Şirketlerin mali bilgileri olmayınca işimiz zor. 2024 yılında 241 Hesaplar toplamı (Şirket sermayeleri) 4,75 milyar TL’den 2025’de 9,46 milyar TL’ye iki kattan da fazla artırıldıysa işler iyi gitmiyor ve kar edemiyorlar diye düşünüyorum. Ancak Teşebbüs ve mülkiyet gelirleri, Verimli yatırımlar ile hizmetler ağırlıklı Verimlilik- Performans analizleri yapılabilir.

ÖRNEK: Taksonomik Yorum ve Tersinden Okuma:

• 2018 Likidite Sıkışıklığı: 2018’de hazır değerler (nakit/banka) çok düşüktür (Konsolide: ~319 milyon TL). Belediye, elindeki tüm kaynağı harcamış ve piyasaya borçlanmıştır.
• 2023- 2025 Likidite Patlaması (Atıl Kaynak Riski): 2025 yılına gelindiğinde sadece ABB ve ASKİ’nin kasasında nakit (Hazır Değer) var. Toplam konsolide atıl varlık 37,7 milyar TL.
• BEMPE Skoru Açısından Eleştiri: Finansal yönetimde aşırı nakit tutmak (enflasyonist ortamda) bir “başarı” gibi görünse de aslında “fırsat maliyeti” doğurur. Paranın yatırım yerine bankada/ alacakta bekletilmesi, hizmet üretim kapasitesinin ertelendiğini veya bütçenin reel yatırımlara dönüştürülemeyip “atıl” bırakıldığını da gösterir.

BÖLÜM 4: ABB BAŞKANININ KONSOLİDE YÖNETİM BECERİSİ, VİZYONU, MAKRO SİYASET PARADOKSU

Konsolide sonuçlar ve sorumluluk alanına ilişkin Başkanının siyasi bakışına dair çerçeve;

• Sosyal yönetim ve Sübvansiyon mekanizmaları,
• Gizli istihdam ve Personel politikası performansı,
• Veriler, basın- medya- sosyal medyaya göre Diğer bölgeler ve Büyükşehirler ile karşılaştırma.
• Belediye başkanının yönetim becerisi ve performansının dönemlere göre değerlendirilmesi,
• Bilanço ve strateji eğitimi ile okuryazarlığı yok. Bütçe- Örgüt- Risk- Verimlilik- Performans- Varlık yönetim becerisi ve vizyonu, 72 yaşında klasik siyasetçi belediye başkanıdır. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı adayı gösterilip Partili Cumhurbaşkanı olarak seçilirse, ülkenin kalkınması, mali sorunlar, İç ve Dış Politikalar kaynaklı temel sorunları, ABB’de sorunlar olsa da, doğru kadrolar kurup başarılı ekip çalışması ile başarılı olabilir mi?
• Yoksa Partili aday yerine zengin yetişmiş insan kaynağımız içinden muhalefet partileri, partiler üstü birkaç aday adayı üzerinde mutabık kalarak çalışmalara başlamaları daha mı mantıklı?

WEB SİTELERİ, ANKARA BİLGİLERİ VE ÇALIŞANLARA AİT VERİLER:

Ankara’nın 2018 nüfusu 5,5 milyon olup, 2025 nüfusu 5,9 milyon kişidir.

2018’de resmi kayıtlara göre Büyükşehir ve bağlı kuruluşların toplam çalışan sayısı 15.800 kişi olmasına rağmen, sosyal medya ile basında 29.500 kişi olduğu yazılmaktadır.

2024- 2025 yılları sosyal medya ve basında 42.000 çalışanı olduğu yazılsa da, Sayıştay ve Faaliyet raporlarına göre 32.500 kişi çalıştığını buldum. İBB Faaliyet raporundaki gibi Bağlı kuruluş ve şirketler ile toplam çalışan sayıları, Şirketlerin Gelir- Gider- Borç- Alacak bilgileri yasa gereği Faaliyet raporunda konsolide toplam olarak paylaşılmalıdır. En azından sayın başkan merak etmeli. Sorsan bilmez.

Web sitesinde 15 Belediye şirketi olduğu görülmektedir. Yukarıdaki çalışan sayılarına şirket çalışanları dahil olmayıp, belediye şirketlerinden bağlı kuruluşlar ile Büyükşehir belediyesine verilen 696 KHK’lı ve geçici personel 2024- 2025’de yaklaşık 27 bin kişidir.

2018’de ise kadrolu personel hariç yaklaşık 10 bin kişi 696 KHK’lı olarak taşerondan geçiş yaparak geçici personel olarak çalışmaktadır.

NOT: Personel başına verimlilik için bu detayı verdim.

Belediye şirketlerinin bilançoları, Gelir- Gider bilgileri web sitelerinde ve belediyenin faaliyet raporu ile web sitesinde ayrıca tam olarak verilmemektedir.

Belediye ve bağlı kuruluşları GİDER kalemleri içinde sadece kadrolu personel giderleri ile SGK gideri vardır. Hizmet alım personeli maliyeti Mal- Hizmet alımları içinde olup detaylara erişemiyoruz.

MALİ ANALİZ İÇİN DÖNEMSEL VERİLER: